Als de Russen komen (VPRO 1993)

“Van Stettin aan de Oostzee tot Triëst aan de Adriatische Zee, is een ijzeren gordijn neergelaten dwars door het Europese continent. Achter die lijn liggen alle hoofdsteden van de oude staten van Centraal- en Oost-Europa. Warschau, Berlijn, Praag, Wenen, Boedapest, Belgrado, Boekarest en Sofia; al deze beroemde steden en de bevolkingen eromheen, liggen binnen de Sovjetsfeer en zijn alle in een of andere vorm onderworpen, niet alleen aan de Sovjetinvloed, maar in grote en steeds grotere mate aan directe beheersing door Moskou.”

Aldus de Britse Prime Minister Sir Winston Churchill op 5 maart 1946 in zijn speech in het Westminster College in Fulton, Missouri, ofwel zijn zgn. Fultonspeech. Deze rede van Churchill wordt gezien als het begin van de Koude Oorlog. Reden voor Woord om een deel van de Spoor Terug serie “Als de Russen komen” te herhalen, een achtdelige serie over de Koude Oorlog. En dat komt mooi uit in een week dat het ook nog eens zestig jaar geleden is dat de Sovjet Russische dictator Joseph Stalin overleed.

 

De hele serie, gemaakt door Hans Olink en uitgezonden in 1993, is hieronder te beluisteren.

1: het ontstaan van de Koude Oorlog
Uitgezonden op 07-11-1993.
In deze aflevering aandacht voor het ontstaan van de Koude Oorlog na de Tweede Wereldoorlog.

Vraaggesprekken met betrokkenen:
-musicoloog Eberhard Rebling;
-socioloog W.F. Wertheim;
-oud-correspondent Gerard Pothoven;
-oud-staatssecretaris Ernst van der Beugel;
-een oud-Spanjestrijder
-een oud-medewerker van de Britse Inlichtingendienst.

Onderwerp van gesprek is het ontstaan van de Koude Oorlog en de gebeurtenissen die daarop van invloed waren: de Spaanse burgeroorlog; de Amerikaanse atoombom op Hiroshima; de oplopende spanningen tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten en de Marshallhulp van de Verenigde Staten aan het door armoede getroffen Europa.
Geïllustreerd met HA-fragmenten.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 32:44 — 45.0MB)
 
2: de politionele acties in Indonesië
Uitgezonden op 14-11-1993.
In deze aflevering aandacht voor de ontwikkeling van de Koude Oorlog en de politionele acties in Indonesië eind jaren veertig.

Vraaggesprekken met:
-oud-hoofd Buitenlandse Inlichtingendienst C.L.W. Fock;
-oud-CPN-bestuurder Ger Verrips over de kwestie Indonesië;
-oud-medewerker Kabinet van de Koningin Dr. E.P. (Mom) Wellenstein over de communistische staatsgreep in Praag;
-socioloog W.F. Wertheim over de houding van de Sowjet Unie tijdens de Koude Oorlog;
-oud-correspondent Gerard Pothoven over de ontwikkeling van de Koude Oorlog;
-oud-kolonel Geerts over de oplopende spanningen binnen het leger
-een oud-CPN-lid over de maatschappelijke problemen van CPN-leden als gevolg van de staatsgreep in Praag.

Geïllustreerd met historische geluidsfragmenten van de staatsgreep in Praag, een verkiezingstoespraak van CPN-kamerlid Paul de Groot uit 1948 en een fragment van een CPN-verkiezingslied.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 33:27 — 45.9MB)
 
3: de rol van de BVD
Uitgezonden op 21-11-1993.
In deze aflevering aandacht voor de ontwikkeling van de Koude Oorlog eind jaren veertig en de rol van de BVD.

Vraaggesprekken met:
-oud-PvdA-kamerlid Johan Scheps over de spanningen tussen communistische en niet-communistische
gemeenteraadsleden in Finsterwolde;
-muziekredacteur Eberhard Rebling;
-een oud-politieagent over hun problemen om als communist werk te krijgen en te behouden;
-socioloog Wim Wertheim over de moeilijkheden rond benoemingen van linksgeoriënteerde medewerkers op de Universiteit van Amsterdam;
-oud-chef Defensiestaf Govert Huyser over de angst voor het ‘wereldcommunisme’ binnen het leger.

Geïllustreerd met historische geluidsfragmenten van de blokkade van Berlijn door de Sovjet Unie in 1948 en de oprichting van de NAVO in 1945.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 33:05 — 45.4MB)
 
4: na de dood van Sovjet-leider Stalin.
Uitgezonden op 28-11-1993.
In deze aflevering aandacht voor de ontwikkeling van de Koude Oorlog eind jaren veertig en begin jaren vijftig na de dood van Sovjet-leider Stalin.

Vraaggesprekken met o.a.:
-oud-chef Defensiestaf Govert Huyser over de aanleg van de Rijn-IJssellinie;
-oud-medewerker Kabinet van de Koningin Dr. E.P. (Mom) Wellenstein, tevens oud-hoofd afdeling Europa ministerie van Buitenlandse Zaken over de politieke relatie met West-Duitsland;
-oud-PvdA-burgemeester Wim Thomassen over de herbewapening van West-Duitsland;
-oud-Waarheidredacteur Ger Verrips over zijn overstap van de PvdA naar de CPN en de maatschappelijke problemen van CPN-leden;
-oud-hoboïst  Cees van der Kraan over zijn visumverbod voor de Verenigde Staten.

Geïllustreerd met HA-fragmenten.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 32:50 — 45.1MB)
 
5: de BVD
Uitgezonden op 5-12-1993.
In deze aflevering aandacht voor de ontwikkeling van de Koude Oorlog in de jaren vijftig en de rol van de BVD.

Onderwerpen van gesprek zijn: de werkwijze van de BVD; de BVD-bemoeienissen met CPN-leden; de problemen van CPN-leden om werk te krijgen en te behouden; de wederzijdse infiltraties tussen de CPN en de BVD en de meningsverschillen binnen de CPN over de ontwikkelingen in de Sovjet Unie.

Vraaggesprekken met:
-oud-Waarheidredacteur Eberhard Rebling;
-socioloog Wim Wertheim;
-oud-Waarheidredacteur Ger Verrips;-twee oud-medewerkers van de BVD.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 33:04 — 45.4MB)
 
6: De Russische inval in Hongarije in 1956
Uitgezonden op 12-12-1993.
In deze aflevering aandacht voor het hoogtepunt van de Koude Oorlog in 1956.

Vraaggesprekken met:
-oud-Waarheidredacteur Ger Verrips over de bekendmaking van de politieke misdaden van oud-Sowjetleider Stalin;
-oud-chef Defensiestaf Govert Huyser over de in het leger heersende argwaan t.o.v. communisten;
-twee oud-CPN-leden en oud-Waarheidcorrespondent Gerard Pothoven over de anticommunistische rellen bij de Waarheidredactie in Felix Meritis en
-een BVD-medewerker over de richtingenstrijd binnen de CPN.

Geïllustreerd met voorgelezen krantenartikelen uit 1956, HA-fragmenten, radiofragmenten uit het VPRO-archief waarin o.a. oud-CPN-politicus Marcus Bakker zijn reactie beschrijft op de Russische inval in Hongarije in 1956.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 33:20 — 45.8MB)
 
7: de BVD en spionage
Uitgezonden op 19-12-1993.
In deze aflevering aandacht voor de ontwikkeling van de Koude Oorlog eind jaren vijftig.

Vraaggesprekken met:
-oud-Waarheidredacteur Eberhard Rebling en een oud- CPN-lid over de maatschappelijke problemen van CPN-leden als gevolg van BVD-bemoeienissen;
-een oud-BVD-medewerker over de werkwijze van de KGB;
-oud-secretaris-generaal Tuijll van Serooskerken en oud-burgemeester Wim Thomassen over hun diplomatieke bezoeken aan de Sowjet Unie;
-oud-correspondent te Moskou, Gerard Pothoven over de kritiek van de Sovjetautoriteiten op zijn journalistiek werk.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 33:06 — 45.5MB)
 
8: angst voor de Russen
Uitgezonden op 26-12-1993.
In deze aflevering aandacht voor het einde van de jaren vijftig.

Vraaggesprekken met o.a.:
-een oud-CPN-gemeenteraadslid over de politieke problemen van CPN-raadsleden en -wethouders in de Amsterdamse gemeenteraad;
-oud-chef Defensiestaf Govert Huyser over de in het leger heersende angst voor een nucleaire en chemische wereldoorlog;
-oud-burgemeester Wim Thomassen en zijn vrouw An Thomassen-Lint over hun angst voor een Derde Wereldoorlog;
-een oud-CPN-lid over haar maatschappelijke isolement als gevolg van haar lidmaatschap van de communistische Nederlandse Vrouwen Beweging, de NVB.

Geïllustreerd met een historisch geluidsfragment.

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (Duur: 32:34 — 44.7MB)

Originele Bron: VPRO Radio Archief
Met grote dank aan Nienke Feis

Oud-hoofdofficier justitie Vrakking: Demmink was wel in beeld

 

In het onderzoek naar betrokkenheid van hooggeplaatste magistraten bij seksfeestjes met minderjarigen in 1998 (Rolodex-onderzoek) is in tegenstelling tot beweringen van justitieministers wel degelijk ook topambtenaar Joris Demmink in beeld gekomen. Het onderzoek liep stuk één dag nadat de hoogste ambtenaar van het departement telefonisch bij het OM naar het onderzoek had geïnformeerd.

Dit zegt de Amsterdamse oud-hoofdofficier van justitie Hans Vrakking in een gesprek met NRC Handelsblad. Vrakking, destijds initiatiefnemer van het onderzoek, is verbaasd over de bemoeienis van toenmalig secretaris-generaal van het ministerie van justitie Harry Borghouts met het onderzoek.

Volgens Vrakking was bij de inlichtingendienst BVD „belastende informatie binnengekomen over Demmink. De chauffeur van Demmink, Rob Mostert, had tegenover de BVD verteld ‘er niet meer tegen te kunnen’. Hij zat ermee dat Demmink in de dienstauto af en toe seks had met jongens”, aldus Vrakking.

Relaas Vrakking in tegenspraak met mededelingen Opstelten

De lezing van de hoofdofficier is in tegenspraak met herhaalde mededelingen van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD). Opstelten zei begin deze maand nog dat Demmink „op geen enkele wijze” is voorgekomen in het Rolodex-onderzoek. Hij reageerde daarmee op mededelingen van een ex-agent die bij de rechtbank het tegenovergestelde had verklaard.

Vrakking zegt ten tijde van het hoogst geheime onderzoek te zijn gebeld door Borghouts die liet blijken ontstemd te zijn dat Demmink (toen directeur-generaal op dat departement) door de politie werd onderzocht. “Waar ben jij mee bezig”, zou Borghouts hebben gevraagd. Vrakking zegt niet te snappen hoe de top van het departement op de hoogte was. “Ik begrijp tot de dag van vandaag niet hoe Borghouts erbij kwam mij te bellen terwijl het om geheime inlichtingen ging.”

Na dit telefoontje liep het onderzoek direct spaak. “De dag na dit telefoongesprek – we hadden al huiszoekingen gepland – bleek dat het onderzoek uitgelekt en dus kapot was.”

Borghouts: verhaal Vrakking buitengewoon ongeloofwaardig

Borghouts zegt desgevraagd zich “absoluut niet te kunnen herinneren” Vrakking te hebben gebeld. “Een buitengewoon ongeloofwaardig verhaal”, noemt hij Vrakkings lezing. “Het ligt ook niet in de lijn van de manier waarop ik opereer.” Borghouts zegt dat hij wel op de hoogte was van het Rolodex-onderzoek, omdat de toenmalige baas van het OM, René Ficq, dit op een regulier overleg had gemeld bij de minister en de secretaris-generaal.

Demmink zegt dat “het verhaal dat aan Mostert wordt toegerekend inhoudelijk volstrekte onzin is”, zegt zijn advocaat Knijff. De weduwe van de in 2000 overleden Mostert zei volgens Knijff in 2011 tegen de rijksrecherche dat „het bericht haar evenzeer onzinnig lijkt, omdat haar man daar anders zeker met haar over gesproken zou hebben”. De AIVD (toen BVD) geeft geen commentaar. Demminks betrokkenheid bij seks met minderjarigen is, zegt Vrakking, „niet verder bekeken”. Besloten werd in overleg met justitieofficier Teeven dat dit „buiten het bereik van Rolodex lag”.

Lees in NRC Weekend het hele interview met Vrakking: ‘Zaak-Demmink lijkt op een spektakel met guillotine’.

Originele bron

De Snuffelstaat, Nederland en de BVD (AIVD)

Een oude post, maar met de National Security Agency (NSA) en Edward Snowden in en uit het nieuws, altijd leuk om wat Nederlands spionnenwerk gratis voorgeschoteld te krijgen. Doe er uw voordeel mee.

Vrijwel onopgemerkt heeft Nederland een nieuwe wet op de inlichtingendiensten gekregen. De BVD heet sinds 1 juni 2002 plotseling AIVD. Maar wat is er nog meer veranderd?

De speurders van Buro Jansen & Janssen volgen onze vaderlandse spionnen al jaren. Nauwgezet brengen ze in kaart hoe de dienst infiltreert in bonafide milieu-organisaties, zich mengt onder hooligans, zich bemoeit met taxi-chauffeurs, met moskeeën, met georganiseerde misdaad.

Het lijkt alsof de dienst sinds het wegvallen van de Russen als Grote Vijand wanhopig op zoek is naar nieuwe werkterreinen, om het voortbestaan veilig te stellen. En met succes! Want het budget wordt voortdurend verhoogd, het personeelsbestand verder uitgebreid. De nieuwe wet heeft de bevoegdheden aanzienlijk verruimd, terwijl de mogelijkheden van democratische controle er zeker niet op zijn vooruitgegaan. Hoe gaat de dienst precies te werk? Hoe zit het met de vaak discutabele samenwerking met de politie? Gaan de spionnen hun boekje wel eens te buiten? En hoe gevaarlijk is dat? Zou de samenleving zich niet beter op een andere wijze kunnen beschermen tegen al dan niet vermeende gevaren?

De snuffelstaat onthult wat bezorgde burgers willen weten over de werking van de geheime dienst - voor zover daar achter te komen is. De AIVD denkt iedereen ongestraft te kunnen beloeren. Sommige mensen loeren terug.

ISBN 59141210
Uitgeverij Fagel
prijs € 7

Het boek is online te lezen in losse hoofdstukken op de site van J&J

Bron: www.burojansen.nl

 

VPRO's Tegenlicht maakte met de makers de aflevering:

De snuffelstaat (2009)
 

In de jaren zeventig verliest kritisch links terrein; niemand gelooft meer in de revolutie. In plaats van partijgebonden groepen als Maoïsten, Leninisten en Marxisten ontstaan nieuwe activistische bewegingen die opkomen voor vrouwenrechten, homo's, dieren, huisvesting en de Derde Wereld. Ze vechten tegen kernenergie en voor een beter milieu. Met succes bestrijden tientallen actiegroepen sociale misstanden. Ze slagen erin om een aantal wezenlijke veranderingen in de maatschappij door te voeren. Er kwamen geen kruisraketten, bont werd afkeurenswaardig, vrouwen kregen het recht op abortus, homo's mogen huwen en Zuid-Afrika werd verlost van het apartheidsregime.

Maar hoe goed deze actiegroepen het ook voor hadden met de wereld, ze waren bij voorbaat verdacht. Net als de CPN direct na de oorlog, worden zij stelselmatig geïnfiltreerd door de BVD en later de AIVD. Dat heeft een enorme weerslag op kritisch links en leidt tot paranoïde gedrag, sociale uitsluiting, versplintering en radicalisering. De aanslagen van 11 September en de moord op Fortuyn en van Gogh, betekenen een verdere uitbreiding van de macht van de geheime diensten. Wetswijzigingen komen als hamerstuk door de Tweede Kamer.

Wie radicaal denkt, is al verdacht, zonder dat er een strafbaar feit gepleegd is. "Gedeeld gedachtegoed" noemen ze dat. En daarmee staat de deur wagenwijd open voor op grote schaal afluisteren, schaduwen, dossiervorming en preventieve hechtenis.

Maar wat zijn de gevólgen van de uitgebreide bevoegdheden? Wie controleert deze macht? Welke mensen bepalen dat andere mensen gevaarlijk zijn en waarom? Kunnen sociale misstanden nog wel ongestraft aan de kaak gesteld worden?

Onderzoeksbureau Jansen en Janssen onderzocht de handel en wandel van BVD en AIVD. Net als hun Nijmeegse collega en oud-activist Louis Sévèke, die vorig jaar november, vermoord werd. Een moord die tot op heden onopgelost is, al zijn de speculaties niet van de lucht.

Radicaal denken leidde in het verleden tot vooruitgang en emancipatie. Maar de speelruimte wordt kleiner en kleiner.

Met onderzoeksbureau Jansen en Janssen kijken we terug naar het linkse verleden, het heden en de toekomst. Door gesprekken met deelnemers aan "De Grootste Volksopstand van Nederland": de kraak van de Piersonstraat in Nijmegen. Met Groenfront over de acties tegen de Betuwelijn. Met advocaat Prof. Ties Prakken over de verwikkelingen rond de RARA aanslagen, de justitiële dwalingen en de onzekere toekomst van radicaal denken. En tenslotte met Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak (Groen Links) over zijn actieverleden in Onkruit en de kritiekloze houding van collega-kamerleden inzake de uitbreiding van de bevoegdheden van geheime diensten en politie.

Regie: Rob Schröder
Productie: Ymke Kreiken

 

 

Originele post op Zaplog.nl